Một ngày cách đây không lâu, quán cà phê 304 trước sân mặt trận thị xã Hội An đột ngột biến mất. Và như có phép lạ của cây đèn thần trong truyện “nghìn lẻ một đêm”, ngay lập tức thay thế vào đó là shop vải Nhi Nhi. Mà quán 304 này “ruột rà” với nhiều người lắm, chỉ cần một tin nhắn điện thoại “tới 304 nhé” thì ai cũng hiểu. Cuộc sống bây giờ là vậy, khối thứ “ruột rà” có thể biến đi như hóa phép… Một quán cà phê nổi tiếng ở Hội An. Ảnh: Nhiêu Huy |
Người Hội An, không ai không nhớ những quán cà phê lừng lẫy một thời, được gọi tên một cách đơn giản, thân mật bằng chính tên người chủ quán : cà phê Đạo, cà phê Tiêu, cà phê Chanh. Chủ quán cà phê Tiêu - người đàn bà Bắc di cư vào đất Hội An những năm 1954 - dẫu chuyển kế sinh nhai từ lâu và bây giờ đã về sống vui tuổi già cùng con cháu trong ngôi nhà nhỏ nằm trong chợ Hội An nhưng khi kể về “thời vàng son” của “cà phê Tiêu” thì kỷ niệm vẫn tươi rói như mới xảy ra ngày hôm qua. Bà Tiêu đưa cho tôi xem những bức ảnh đen trắng chụp bà cùng quầy hàng cà phê những năm 1960 do khách nước ngoài “vì yêu mến vẻ đẹp khuôn mặt cô chủ quán người Bắc nên chụp làm kỷ niệm”. Bao nhiêu năm đã qua, chiến tranh rồi lũ lụt, chồng lên lũ lụt nhưng trong những lần di chuyển nơi sinh sống, bà Tiêu luôn giữ gìn những bức ảnh ấy cẩn thận. Trò chuyện với tôi, bà không vồn vã nhưng đủ ân cần và thân tình khiến tôi thấy ấm áp. Phải chăng hồn đất, hồn người nơi mảnh đất Hội An đã thấm vào máu thịt của bà? Cuộc nói chuyện khiến tôi chợt nhớ đến một nhận định từng đọc được ở đâu đó rằng mảnh đất và con người Hội An có thể lan tỏa chất Hội An “mưa dầm thấm lâu” vào những người nơi khác tới đây sinh sống. Cà phê Đạo nay bị che khuất bởi hàng lưu niệm |
Tôi gặp ông Đạo - người chủ quán “cà phê Đạo” từ năm 1950 nay đã 88 tuổi nhưng rất thích “xê dịch”. Quán ông nằm ngay bên chùa Phước Kiến nhưng ông đã nghỉ bán bảy năm, để quán cho con gái bán hàng lưu niệm. Tấm biển “Cà phê Đạo” làm bằng gỗ và sơn chữ xanh - đỏ được làm từ những năm 1960 đến nay trông vẫn còn rất mới nhưng đã bị những áo quần, túi xách... che lấp. Ông nói “mua bán bây giờ khác tôi ngày xưa lắm. Ngày xưa tôi ngủ ít, phục vụ khách uống cà phê từ ba giờ sáng đến mười hai giờ khuya.” Riêng đêm giao thừa, ông mở cửa để khách tới uống cà phê và đón năm mới ngay tại quán cho tới sáng ngày mồng Một. Khi khách ra về còn được ông tặng một tấm thiệp nhỏ chúc Tết. Những người khách quen - nhất là giới văn nghệ sĩ - giờ vẫn nhớ ông, người chủ quán vui tính và nói chuyện rất duyên. Nhớ về những ngày còn bán cà phê, ông bảo: “Tôi chẳng đi đâu cả nhưng mọi chuyện trên trời dưới đất chi tôi cũng biết hết”. Mỗi ngày ông bán mấy trăm ly cà phê mà vẫn không phải kêu người giúp việc. Ông tự lựa hạt và rang, xay cà phê với những bí quyết mà đến bây giờ nhắc lại ông vẫn còn tự hào: “Làm cái đồ đó công sức nhiều lắm. Mỗi ngày mỗi nghiên cứu, sáng tạo mới có được ly cà phê hương vị riêng độc đáo. Bây chừ trăm ngàn người như nhau. Chỗ mô cũng cà phê, cà phê...”. Bây giờ mỗi sáng ông Đạo vẫn tự chế cà phê uống rồi “xê dịch” theo cách riêng của ông: áo quần đàng hoàng, mang mũ phớt đi khắp phố cổ. Mệt thì ngồi nghỉ. Ông bảo: “Chết già sống mai. Tôi đi cho thỏa những năm tuổi trẻ chỉ lo bán cà phê mà không đi đâu được. Chừ tôi đi. Chập cái tôi về lại rồi tôi lại đi...” Ông Đạo vẫn giữ một tấm biển sắt xanh chỉ nhỏ bằng hai bàn tay thiếu nữ trên đó ghi dòng chữ “cà phê Đạo” bằng sơn trắng gắn ở bức tường nhà ông đang ở. Tôi đã nhiều lần đi ngang con hẻm và thấy ông đứng, ngồi bên tấm biển với khuôn mặt tâm trạng tới nỗi tôi không cầm lòng được nên đã phải kín đáo ghi lại hình ảnh ấy bằng máy chụp hình. Trong ba quán cà phê từng vang bóng của Hội An năm nào, giờ chỉ còn quán bà Chanh tọa lạc trước “Trung Hoa hội quán” (hay trường Lễ Nghĩa) vẫn “bán chừng chừng” và diện tích quán cũng đã thu hẹp chỉ còn non nửa so với trước. Nếu không phải khách quen thì sẽ không nhận ra đây là một quán cà phê. Quán không có biển. Không nhạc. Không “design” cũng chẳng “décor”. Chỉ có năm cái bàn gỗ nhỏ, vài ghế thấp kê trong nhà, không xa một cái sập để nằm ngủ. Bà Chanh chủ quán- người phụ nữ đã ngoài 60 cũng ngồi bên một chiếc bàn cùng những người khách quen. Tôi dè dặt hỏi: “Quán cà phê Chanh đây phải không ạ?”- “Phải”, “Giờ này có bán không ạ?” - “Có”. Bà Chanh trả lời ngắn nhưng bằng một giọng rất đỗi dịu dàng và ngay sau đó trong câu chuyện về “cà phê Chanh” năm xưa, bà tâm sự với tôi như với một người bạn thân tình lâu ngày gặp lại. So với “cà phê Đạo”, “cà phê Tiêu” thì “cà phê Chanh” ra đời muộn hơn (1969), lượng khách cũng ít hơn nhưng sau sự kiện nổ mìn plastic năm 1970 ở cà phê Tiêu, khách chủ yếu dồn về đây và quán đắt khách ngay cả khi đã gia nhập Hợp tác xã Kinh Tiêu với hình thức thanh toán bằng ... phiếu. Đó là những năm 1980, những năm toàn bộ nền kinh tế nước nhà vận hành theo hướng bao cấp, vậy mà có ngày bà đã bán được 1016 ly cà phê (cũng là ấn tượng để nhớ của thời bao cấp). Chỉ mấy năm trước, quán bà vẫn còn đắt khách tới mức ghế, bàn phải kê thêm ra ngoài vỉa hè, nhưng bây giờ mỗi ngày bà chỉ bán được vài chục ly. Khách tới uống cũng chủ yếu là khách quen từ mấy chục năm trước. Trong số những khách quen ấy phải kể tới một người đàn ông từ Hà Nội vào sinh sống ở Hội An từ những năm 1950. Ông tên M. “Ngày nào ông ấy cũng tới uống cà phê ở đây chứ nhất định không chịu thay đổi quán khác” - bà Chanh kể - nếu có ngày nào ông không tới uống được cữ buổi sáng thì câu đầu tiên khi ông đến quán vào lúc nửa buổi của ngày hôm ấy sẽ là “Sớm mai, chiều mấy đứa em mà đi uống với chúng nên bây giờ mới tới đây được.” Ông nói cho mọi người cùng nghe nhưng dường như chỉ hướng vào một đối tượng đó là bà chủ quán. Bà Chanh tự nhận mình là người thua thiệt về nhan sắc, cũng rất thiệt tình khi thú nhận rằng mình chưa đi hết... Hội An chứ đừng nói chi đến chuyện đi ra tới tỉnh ngoài. Bà nói bà chỉ rành hai con phố: Lê Lợi và Hoàng Văn Thụ (đó là hai phố bà từng mở quán cà phê) và con đường từ nhà bà tới chợ thôi. Nhưng những người bạn của khách quen nơi quán bà từ khắp mọi miền lại mang theo nhiều câu chuyện mỗi khi tới đây và bởi vậy bà không cho rằng mình là người “lạc hậu” với sự phát triển của thời đại. Ghế bàn nhỏ, không gian hẹp ở quán này khiến tôi nhớ tới quán cà phê Đinh Tiên Hoàng ở Hà Nội cùng thời sinh viên của mình. Quán nhỏ, nằm trên gác hai. Muốn lên tới quán phải đi qua một cửa hàng bán túi xách, va li rồi leo lên một cầu thang gỗ chật chội tới mức chỉ đủ cho một người đi với tư thế ghé nghiêng... Đã bao năm tôi chưa về Hà Nội để tới lại chỗ mình ngồi xưa? Nghe nói quán vẫn thế, không hề thay đổi. Cuộc đời có những chuyện bất di, bất dịch đáng quý biết bao... Bây giờ, những quán cà phê ở Hội An nhiều tới nỗi sẽ không phải là quá lời nếu ai đó nói rằng muốn vẽ một bản đồ cà phê phố Hội. Từ những “gu” của khách mà bản đồ ấy trở nên rõ nét với những màu sắc khác nhau. Một “phố cà phê” đã được hình thành nhanh chóng trong vòng mấy năm trở về đây trên đường Nguyễn Duy Hiệu được thiết kế với nhiều phong cách kiến trúc ấn tượng như Thiên Đường, Ba Lu, Đá Cuội, GoGo... Những khách hàng muốn vừa uống cà phê vừa nghe nhạc trong tiếng nước róc rách nhân tạo sẽ tìm đến phố cà phê này. Tới cà phê hộp, GoGo khách sẽ được ngắm nhìn một không gian kiến trúc đương đại vừa độc đáo vừa sang trọng vì chủ nhân của quán là một kiến trúc sư rất mê âm nhạc. Trên trần nhà của quán là một bản đồ âm nhạc với những con đường mang tên các nhạc sĩ, ca sĩ, ban nhạc... trong nước và quốc tế. Hầu hết những người trẻ tuổi, ưa nhịp sống sôi động sẽ tìm đến cà phê Tình Thương nằm ở ngã năm Lê Lợi. Ở đó có thể nói to một chút, đập chân theo nhịp ca khúc đang phát ra từ những chiếc loa của quán một cách ngẫu hứng. Chị em phụ nữ sẽ tụ họp ở những quán yên lặng như Thiện Thanh, Tigon. Dân trí thức, văn nghệ sĩ hoặc những người có “máu văn nghệ” lại tìm đến những quán cà phê với dàn dây leo màu tím, nhạc cổ điển trong những con hẻm như Lạc Viên, Sérénade, Hạ Vàng... mà trong đó, Lạc Viên có vẻ “chảnh” hơn cả bởi quán có... giờ nghỉ trưa không tiếp khách (“chảnh” như vậy nhưng Lạc Viên vẫn là nơi tụ họp của nhiều anh em văn nghệ, vì ở đấy khách có thể vừa thưởng thức âm nhạc đã được chủ quán - vốn con nhà nòi - chọn lựa kỹ lưỡng, tinh tế, vừa ngắm tranh trên tường hoặc đọc những ấn phẩm báo chí mới nhất trong ngày hay luận bàn văn chương, thế sự với bạn bè và không khí của quán - điều này quan trọng hơn cả - là môi trường văn nghệ để anh em quần tụ). Nói đến cà phê phố cổ Hội An, nhất là từ những năm Hội An phát triển mạnh về du lịch, không thể không kể đến những quán cà phê chủ yếu phục vụ du khách nước ngoài trên đường Bạch Đằng, Cửa Đại như cà phê Can, cà phê Thăng Long, cà phê Des Amis... Ở đó, khách không chỉ uống cà phê mà có thể dùng những món ăn nhanh, thưởng thức đặc sản của phố cổ như bánh bao, bánh vạc, cao lầu..., nghe nhạc cổ điển hoặc flamenco, ngắm sông Hoài khi chiều dần về tối hay viết lưu niệm ghi lại cảm xúc của mình vào những cuốn sổ của quán, gửi e-mail cho bạn bè, người thân. Trong những quán ấy, đặc biệt phải kể đến cà phê Des Amis của ông Nguyễn Mạnh Kim ở 52 đường Bạch Đằng, bởi khách đã tới đây một lần sẽ nhất định quay trở lại. Ma lực hấp dẫn không chỉ ở những ly cà phê ngon, những món ăn lạ mà còn vì người chủ quán thông thạo nhiều ngôn ngữ, rất có duyên nói chuyện, cũng là người tinh tế, khôn khéo trong cách làm kinh doanh, dịch vụ. Des Amis không lớn lắm, ngồi trong quán có thể nhìn ra bến sông Hoài lúc nào cũng ồn ào, tấp nập những chuyến đò. Mười bảy năm kể từ ngày mở quán, ông Kim vẫn kinh doanh theo một lối riêng không giống ai đó là quán không có thực đơn, cũng chẳng có khăn trải bàn nhưng khi khách đã ngồi thì gần như ngay lập tức, “món ăn hiện lên như một phép lạ” (trích lưu bút của khách - cô Hellen). Nhiều khách hàng, sau năm, mười năm quay trở lại quán vẫn có thể tìm lại những dòng lưu bút của mình trong những cuốn sổ được ông Kim giữ gìn cẩn thận ngay cả khi nước lụt dâng cao vào năm 1999, năm 2007. Trong câu chuyện với ông về cà phê Des Amis những ngày đầu tiên, câu chuyện khiến tôi nhớ nhất là về nhóm sinh viên nước ngoài đã ăn và uống cà phê miễn phí tại quán ông trong suốt... hai tuần. Một ngày, ông Kim thấy chín người khách trẻ tuổi dừng xe đạp trước quán mình. Họ nói: “Chúng tôi được bạn bè giới thiệu tới quán ông bởi cà phê quán ông ngon, món ăn có hương vị đặc biệt. Nhưng chúng tôi là sinh viên nên không thể trả tiền như những khách hàng khác, ông có thể giảm giá một nửa cho chúng tôi?”. Ông Kim im lặng một lúc rồi trả lời “Không được” khiến họ tỏ ra rất buồn, nhưng ngay sau đó ông nói: “Tôi nói không được là không giảm giá một nửa mà là sẽ không lấy tiền luôn”. Nhóm sinh viên vừa bất ngờ, vừa vui sướng tới nỗi cùng hét to lên và họ đã đi tham quan phố cổ, làng nghề, tắm biển... nhưng đến bữa là trở về quán ông ăn, uống suốt hai tuần. Bữa cuối cùng, ông mời họ dùng chung bữa ăn cùng gia đình. Khi họ hỏi ông tại sao ông lại tử tế với họ như vậy, ông trả lời: “Bởi vì các bạn đã yêu thích đất nước tôi, biết tìm đến quán tôi chỉ vì một lời giới thiệu của bạn bè”. Và họ đã để lại quán những dòng lưu niệm: “Trong chuyến du lịch của chúng tôi, nếu gặp ai cũng tốt bụng như ông Kim thì chúng tôi không còn tha thiết chuyện phải trở về nhà và chúng tôi có thể làm một cuộc hành trình vòng quanh trái đất...”. Tất nhiên là quán cà phê Des Amis đã đông khách lại càng thêm đông. Nhiều người tới đây và kể rằng: “Khi xe ô tô của chúng tôi đang trên đèo Hải Vân thì gặp một đoàn người đạp xe đạp, họ chặn xe lại và nói nếu chúng tôi tới thăm Hội An thì nhất định phải đến cà phê Des Amis vì phải ăn ở đấy một trăm bữa ăn mới có thể thưởng thức được hết nghệ thuật nấu ăn của người chủ. Và chúng tôi đã đến đây”. Những sinh viên ấy đã không quá lời và cũng không quảng bá cho cà phê Des Amis chỉ vì hai tuần ăn uống miễn phí mà còn vì, quả thực, người chủ quán kỹ tính ấy đã chọn loại cà phê hảo hạng nhất để phục vụ khách. Ông cũng là người từng đạt giải “Quả cầu vàng về chất lượng phục vụ” do một tổ chức của thành phố Madrid (Tây Ban Nha) trao tặng, cũng là người được Đại sứ quán Thụy Sĩ tại Việt Nam mời sang dự triển lãm ẩm thực và từng đi nấu ăn ở nhiều quốc gia như Đức, Pháp, Canada... Người chủ quán nấu ăn tài giỏi và đặc biệt cá tính, từng làm tốn nhiều giấy mực của báo chí trong nước, quốc tế, cũng là người có khi rất “chảnh” ấy, hóa ra cũng là người giàu lòng trắc ẩn khi cứ tới thời khắc giao thừa lại thường mang tiền ra tận nơi nhân công vệ sinh đang làm sạch sông Hoài để lì xì cho họ với một suy nghĩ rất đơn giản: “Mình hạnh phúc và may mắn hơn họ vì được đón năm mới đúng giờ còn họ vì công việc mà phải thiệt thòi” . Cuộc sống vẫn đẹp biết bao bởi những tấm lòng như vậy vẫn tồn tại một cách lặng lẽ, không chút ồn ào. Những điểm dừng chân thú vị và rất đặc trưng ở Hội An |
Trong những quán cà phê muốn “làm mới” bằng hình thức trang trí ấn tượng phải kể đến cà phê Thăng Long nằm đối diện cầu An Hội, gần Chùa Cầu. Quán có tên là cà phê Thăng Long nhưng mọi người thường gọi là quán “cà phê nến” bởi người chủ đã nhiều năm chủ ý thắp nến trên những giá gỗ do anh tự thiết kế. Sáp của nhiều cây nến được thắp trong thời gian dài đã tạo nên những khối trắng, đỏ trông tựa như những gốc cây thế hay tiểu cảnh, non bộ. Hầu hết khách nước ngoài đều chụp ảnh lưu niệm với những ngọn nến được thắp trên các khối sáp độc đáo ấy. Khách hàng trầm tư, ưa suy ngẫm lại thích ngồi lặng im hàng giờ nhìn sáp nến đã và đang chảy từ nhiều năm để nghĩ ngợi về đời người, về sự trôi chảy của thời gian và đọc G. Apollinare “Hương thời gian, mùi thạch thảo bốc hơi - Em nhớ nhé ta vẫn chờ em đó...” (Bùi Giáng dịch). Điều thú vị là quán tuy chủ yếu phục vụ người nước ngoài nhưng khi khách hàng Việt Nam tới vẫn được phục vụ rất chu đáo với giá cả rất... Việt Nam. Ở Hội An, khách không chỉ uống cà phê mà có thể dùng những món ăn nhanh, thưởng thức đặc sản bánh bao, bánh vạc, cao lầu..., nghe nhạc cổ điển hoặc flamenco, ngắm sông Hoài khi chiều dần về tối hay viết lưu niệm ghi lại những cảm xúc của mình vào những cuốn sổ của quán, gửi email cho bạn bè. |
Còn nếu muốn nghe nhạc sống, thì ở Hội An cũng có một phòng trà nhạc sống (duy nhất), đó là Cung Trầm Phố. Quán không lớn, chỉ đủ chỗ cho khoảng năm mươi khách với thế giới âm nhạc của Phạm Duy, Ngô Thụy Miên, Đoàn Chuẩn - Từ Linh, Trịnh Công Sơn, Từ Công Phụng... Tôi rời Cung Trầm Phố sau khi đã đi hầu khắp các cà phê phố Hội, tiếc nhớ những quán cà phê xưa do người chủ nay tuổi đã già nên quán chỉ còn là vang bóng trong ký ức của người Hội An. Bạn có thể ngồi đâu đó ở một góc quán nhỏ hay tha thẩn khắp các quán cà phê phố Hội, chắc bạn sẽ có cảm giác rằng dù muôn sắc muôn màu tới đâu, những quán cà phê Hội An vẫn là nơi chốn để mỗi người được dừng chân, ngồi cùng bạn bè, người thân, lấy lại trạng thái cân bằng cho tâm hồn, khi mà cuộc sống đang phát triển với tốc độ mà chính bạn - vì “nghiện” hương vị cà phê, lan man với hồi ức riêng mình - cũng không lường hết được, những chuyện như bãi bể hóa nương dâu, chẳng hạn, chuyện một quán cà phê nửa khuya, tinh mơ đã trở thành shop vải. Khiếu Thị Hoài Theo http://www.thethaovanhoa.vn/ |
Văn hoá cafe 
Ấn tượng mà Sài Gòn đem lại cho tôi không phải là những ngôi nhà chọc trời, không phải là nhịp sống hối hả, cũng không phải là cái khoảnh khắc "chợt mưa, chợt nắng", mà chính là ở những quán cà phê. Quán cà phêá còn là sự khám phá không ngừng nghỉ cuộc sống và phong cách của người dân Sài Gòn.
.jpg)
